Tapas eten in Spanje - een oude traditie of niet

Tapas eten klinkt zo typisch Spaans en lijkt zo diep geworteld in onze gastronomische cultuur, dat we denken dat we in Spanje al eeuwen lang tapas eten. Maar is dit ook zo? Het eten van kleine hapjes (=picar) is inderdaad al erg oud, maar het tapas eten in bars (=“ir de tapas” of “salir a picotear”) is pas sinds de tweede helft van de 20ste eeuw in geheel Spanje een traditie. De herkomst van het culinaire woord “tapa”

Verhalen over herkomst van de tapa als deksel op een drankje

Over de herkomst van de tapa als deksel op een drankje gaan veel verschillende verhalen de ronde, die teruggaan tot de 13de eeuw:

  • Het verhaal over Koning Alfonso X die van de dokter iedere dag een glaasje wijn moest drinken en die hierbij een stukje ham of kaas at om niet zo snel aangeschoten te zijn. Dit stukje ham of kaas werd boven op het glas gelegd om vliegen of stof uit de wijn te houden.
  • Volgens een ander verhaal werden bareigenaren in de tijd van de Katholieke Koningen verplicht gesteld om bij ieder alcoholisch drankje een stuk kaas, ham of worst te serveren, zodat men niet zo snel dronken werd en op straat ging herrie schoppen.
  • Weer een ander verhaal gaat over koning Alfonso XIII, die in een bar in Cádiz vraagt om het bestelde glas wijn te bedekken zodat er geen stof in zijn wijn komt, waarop de gastheer antwoordt: ““Aquí tiene la tapa” (=”Hier heeft u de deksel”). Dit bevalt de koning zo goed, dat hij er een gewoonte van maakt om een glas wijn of bier te serveren samen met een hapje. Om het glas te bedekken en om niet zo snel dronken te worden.

Deze populaire Spaanse legendes kunnen best een kern van waarheid bevatten. Maar er zijn geen documenten die bewijzen dat deze verhalen waar zijn. Wél is er een gedocumenteerd verhaal terug te vinden, dat aangeeft dat het Spaanse woord “tapa” afgeleid is van het Franse woord “etapes” (=etappes), om te verwijzen naar het eten dat soldaten kregen tijdens het rustmoment, als ze op de helft van een mars waren (Zie: “Diccionario nuevo de las lenguas española y francesa” van Francisco Sobrino; jaar van publicatie 1705).  

Tapa als hapje bij een drankje

De herkomst van de tapa zoals we die tegenwoordig kennen, als hapje bij een drankje, gaat terug naar meer recente periodes in Andalusië. Hier namen arbeiders tijdens de warme, lange en harde werkdagen aan het einde van de ochtend een klein hapje, zodat zij weer op krachten kwamen en door konden werken totdat het lunchtijd was. Deze tapa was een kleine en voedzame hap die je tijdens het werken snel kon eten.  

Tapa als gastronomisch begrip in het Spaanse woordenboek

In het Spaanse woordenboek heeft het woord “tapa” in 1927 voor de eerste keer een gastronomische betekenis. Volgens het woordenboek is een tapa dan een “schijfjes worst of dunne plakjes eten die in café´s (...)boven op een glas bier of wijn worden geserveerd”. Het woord tapa wordt op dat moment echter alleen in Andalusië gebruikt. In 1970 krijgt het culinaire woord tapa in het woordenboek de betekenis zoals we die vandaag kennen, - “(...) kleine porties lekker eten die naast het drankje worden geserveerd”- en wordt aangegeven dat het woord tapa in heel Spanje wordt gebruikt.

Verschillende namen

Al gaan er over de herkomst van het culinaire woord tapa verschillende verhalen rond, het is een feit dat tapas tegenwoordig in Spanje deel uitmaken van onze cultuur. We hebben zelfs verschillende woorden voor “tapas” en “tapas eten”. Zo spreekt men in Baskenland van “pintxos”, in Madrid van “potear” en in Navarra en Aragón van “alifara”. En zeggen we bijvoorbeeld “montadito” als het hapje boven op een stukje stokbrood ligt.

Tapas eten

Als je tapas gaat eten, dan doe je dat normaliter staande, aan de bar, waar het tapas aanbod uitgesteld staat. Tapas zijn te vinden in veel verschillende soorten en maten: warme en koude; grote en kleine; eenvoudige en echte kunstwerken; van vlees, vis en/of groente. Sommige tapas zijn “nationale” tapas, andere tapas zijn typisch voor een bepaalde streek. Oorspronkelijk werden tapas gratis bij ieder drankje geserveerd in café´s. Tegenwoordig worden ze echter ook in restaurants en zelfs in gespecialiseerde tapasbars geserveerd, waar ze natuurlijk niet meer gratis zijn. In het begin werden tapas ook alleen vóór de lunch gegeten,- rond 12 uur-, maar tegenwoordig kunnen we tapas eten wanneer we willen: als voorgerecht, vóór het avondeten of zelfs ´s middags of ´s avonds als complete maaltijd.

Spaanse tapas in het buitenland

Spaanse tapas zijn niet alleen reuze populair in Spanje, maar ook in het buitenland! We kunnen tegenwoordig op talloze plaatsen in Europa, de Verenigde Staten en zelfs Azië tapas eten. Men kan ze eten in restaurants en in speciale tapas bars en door Spaanse koks en restaurants worden ze op de menukaart gepresenteerd als een bijzonder en authentiek Spaans gerecht. Koks als José Andrés, die ook het boek “Tapas, a taste of Spain in America” heeft gepubliceerd-, hebben ervoor gezorgd dat tapas eten in veel landen nu erg modern is. In Latijns-Amerika en de Filipijnen kent men al veel langer Spaanse tapas. Tijdens de Spaanse koloniale periode zijn zij namelijk al door Spanje hiernaartoe geëxporteerd. In de Filipijnen heten ze nog steeds tapas. In Venezuela en Colombia heten ze nu “pasapalos”.

Is een tapa alleen een Spaans gerecht?

Maar is een tapa eigenlijk alleen een Spaans gerecht? Of bestaan er in andere landen ook kleine hapjes die als tussendoortje, voorgerecht, bijgerecht of zelfs hoofdgerecht gegeten worden? Jazeker. In landen als Griekenland en Turkije en andere Oostelijke Mediterrane eet men ook een soort tapas, alleen hebben deze er een andere naam: “mezze”, een soort kleine voorgerechten of aperetieven. Voorbeelden van “mezze” zijn “dolmas” of “hummus”. In Italië heten tapas verder “cicchetti” (typisch voor Venezië). En gaan we verder naar Azië, dan vinden we “dim sum” in China, “izakaya” in Japan en “banchan” in Korea. Stuk voor stuk zijn het kleine porties eten die normaliter met anderen worden gedeeld en die mensen de kans geven om meerdere gerechten te proeven.  

Tekst: María López Fontanals (Saborea) / Vertaling: Ria Poulsen (Spain made for You)